Những điều bạn cần biết về Hệ Vi Sinh (Microbiome)

Hôm nay chúng ta tìm hiểu một yếu tố thứ 3 ảnh hưởng đến toàn cơ thể, nằm trong chính chúng ta từ lúc lọt lòng cho đến khi qua đời đó chính là hệ vi sinh, các sinh vật không nhìn thấy bằng mắt thường gồm vi khuẩn, virus và nấm kí sinh. Cơ thể chúng ta có hàng chục nghìn tỷ vi khuẩn sống chung với nấm kí sinh và virus, tạo thành một hệ vi sinh cho cơ thể. Chủ yếu là các vi khuẩn với tỉ lệ 85% tốt, 15% xấu chúng được kiểm soát để giữ cân bằng và đang dạng về chủng loại sẽ giúp cơ thể khoẻ mạnh. 

Chúng ở khắp nơi trên cơ thể ở các niêm mạc mắt, mũi, miệng… nhưng tập trung nhiều nhất ở hệ tiêu hoá, đường ruột. Trước đây, người ta tưởng nó chỉ nằm ngoài cơ thể, nhưng bây giờ người ta đã thấy dấu hiệu của vi khuẩn sống kí sinh trong cả não của con người. Điều này cho thấy hệ miễn dịch giữ sự cân bằng cho chúng không gây hại cho cơ thể. 

Table of Contents

Nhiệm vụ của hệ vi sinh là gì?

  1. Giúp tiêu hóa các chất dinh dưỡng khó tiêu hóa: mỡ, đạm, đường cho cơ thẻ hấp thụ.
  2. Tham gia vào quá trình tổng hợp các vitamin (vitamin B và vitamin K), cũng như trong việc sản xuất axit béo ngắn chuỗi, làm nguyên liệu năng lượng cho cơ thể.
  3. Làm lá chắn bảo vệ màng ruột, sản xuất dịch nhầy bám vào bề mặt của đường ruột.
  4. Thành phần của chúng ảnh hưởng đến môi trường miễn dịch, giúp cân bằng hoạt động của hệ miễn dịch.

Cơ thể khoẻ mạnh khi HVS cần bằng 85-15, đa dạng và phong phú chủng loại, tại vì nếu chỉ 1 vài loại lợi khuẩn cũng không tốt cho cơ thể.

Hệ luỵ của mất cân bằng hệ vi sinh

Khi hại khuẩn nhiều hơn sẽ gây rối loạn tiêu hoá, gây viêm nhiễm trong cơ thể, suy yếu hệ miễn dịch và hàng loạt các bệnh mãn tính từ đây mà ra:

  • Tiểu đường
  • Tim mạch: chính do ăn thịt đỏ nên các khuẩn chuyển hoá thành TMAO TMAO (trimethylamine-N-oxide). chất gây đọng cholesterol mạch máu gây xơ vữa.
  • Thận: viêm thận và có thể suy thận do TMAO tăng
  • Não bộ và suy giảm trí nhớ: ảnh hưởng đến đường truyền tín hiệu của thần kinh, chi phối các vấn đề về tâm lý gây buồn chán, trầm cảm, bệnh tự kỉ,… Các nghiên cứu cho thấy rằng sự cân bằng của vi khuẩn trong vi sinh vật ruột có thể ảnh hưởng đến cảm xúc của bạn và cách não của bạn xử lý thông tin từ các giác quan của bạn, như hình ảnh, âm thanh, hương vị hoặc cấu trúc.
  • Béo phì: Một sự cân bằng không lành mạnh trong vi sinh vật ruột của bạn có thể gây ra các tín hiệu giao nhau từ não khi bạn cảm thấy đói hoặc no. Các nhà nghiên cứu nghĩ rằng có thể có một liên kết với tuyến yên, nơi sản xuất ra hormone giúp thiết lập khẩu vị của bạn. Tuyến yên cũng có thể ảnh hưởng đến sự cân bằng của vi khuẩn trong ruột của bạn. Một số nghiên cứu về việc điều trị béo phì đang khám phá mối liên kết này
  • Gan nhiễm mỡ
  • Viêm loét đại tràng
  • Bệnh Crohn
  • Bệnh tự miễn rối loạn hệ miễn dịch: dị ứng, viêm da…
  • Ung thư (đại tràng)
  • Các triệu chứng về tiêu hoá và đường ruột: rối loạn tiêu hoá, mệt mỏi, chướng bụng, đầy hơi, tiêu chảy, táo bón, đau bụng, hội chứng ruột kích thích.

Nguyên nhân gây mất cân bằng hệ vi sinh

Lạm dụng kháng sinh

Kháng sinh là câu cửa miệng của người Việt, nhức răng kháng sinh, đau bụng kháng sinh, bị thương kháng sinh…không chỉ dẫn đến nhờn kháng sinh mà hệ vi sinh đường ruột bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Lạm dụng kháng sinh khiến cho cả lợi và hại khuẩn đều bị tiêu diệt, dẫn đến sự sụt giảm cả về số lượng và chủng loại nghiêm trọng gây rối loạn tiêu hoá.

Ngoài ra các vật nuôi lợn, bò, gà, cá công nghiệp được nuôi trong môi trường chật chội, dễ bị bệnh, được cho dùng nhiều kháng sinh. Dẫn đến thịt của chúng trở nên kém chất lượng và tồn đọng dư lương cao các chất kháng sinh. Ngược lại, thịt của động vật nuôi thả chất lượng cao hơn do đủ lợi khuẩn nên chất lượng dinh dưỡng cao hơn.

Việc bổ sung men vi sinh, men tiêu hoá đang là tranh cãi quyết liệt. Kháng sinh tiêu diệt hệ vi sinh đường ruột như cánh rừng bị cháy. Bổ sung men vi sinh cũng như nỗ lực khắc phục bằng cách trồng lại một vài loại cây, chúng có khả năng phát triển nhanh chóng nhưng lại không thể phục hồi sự cân bằng vốn có. Người ta cũng chỉ ra rằng, sau kháng sinh mà dùng men vi sinh thì lại càng phục hồi chậm hơn. Vì vậy, chúng ta luôn cần tìm hiểu cho rõ nguyên nhân bệnh lý để bổ sung cho đúng, không nên tự tiện bổ sung vì sẽ mang lại kết quả có hại cho cơ thể.

Ngộ độc thức ăn

Ví dụ khuẩn Samonela (trứng vào mùa hè) khiến tăng đột ngột khuẩn gây hại, tạo chất độc cho đường ruột dẫn đến đi ngoài, gây mất nước vô cùng nguy hiểm cho cơ thể.

Stress

Hormon stress sẽ trực tiếp là môi trường có lợi cho khuẩn Ecoli, nó phát triển vượt bậc và ăn hết các axit amin Glycine, khiến cơ thể rơi vào trạng thái, cảm giác triệu chứng con nghiện, bao gồm mệt mỏi, buồn bực, bứt rứt.

Người ta thấy sự liên hệ này vì theo thí nghiệm thì bổ sung Glycine, triệu chứng “nghiện” đỡ hơn. Hoặc khi người ta cấy khuẩn Ecoli bị đột biến Gen không ăn Glycine thì triệu chứng con nghiện cũng không có.

Stress bản chất là tốt vì nó giúp con người chống chọi lại các yếu tố bất lợi, trong một thời gian ngắn, nếu liên tục như vậy sẽ nguy hiểm: hệ tim mạch, viêm, mất cân bằng lợi khuẩn, hệ miễn dịch.

Chất lượng giấc ngủ kém

Yếu tố gây Stress ngoài lo lắng áp lực công việc gia đình, thì một yếu tố quan trọng là chất lượng và thời gian ngủ. Stress gây mất ngủ và mất ngủ thì càng làm stress nặng hơn rất nguy hiểm.

Ngủ tưởng đơn giản mà khó. Được cơ thể cân bằng từ ánh sáng, thân nhiệt, tiếng ồn. Nếu vào buổi sáng, ánh sáng xanh khiến cơ thể bắt đầu kích hoạt để thức giấc, chuyển hoá nhanh hơn, thì buổi tối, ánh sáng đỏ khiến cơ thể hoạt động chậm lại để đi ngủ. Nếu chúng ta làm rối loạn quá trình tự nhiên này như lười đi ra ngoài, bật sáng liên tục, ngủ muộn thì sẽ ảnh hưởng giấc ngủ.

Chúng ta sống trong môi trường vô trùng

Đúng là việc vô trùng quan trọng khiến cho tuổi thọ con người tăng khi mổ xẻ cần tuyêt trùng. Tuy nhiên, việc lạm dụng môi trường vô trùng trong cuộc sống hàng ngày lại mang đến hậu quả tiêu cực cho sức khỏe.

Ngày nay việc quảng cáo vi khuẩn là kẻ thù khiến người ta thi nhau tẩy rửa, nào nhà, bàn ghế, chén bát, quần áo, da tay để loại bỏ 99.99% vi khuẩn mà không biết rằng việc diệt khuẩn quá đà lại gây hại cơ thể. Mất đi sự đa chủng loại, các khuẩn hại vượt qua cồn thì vẫn tiếp tục phát triển gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự đa dạng khuẩn trong đường ruột.

“Ăn bẩn sống lâu” tưởng sai mà ại thành đúng. Cho trẻ em nghịch bẩn, rửa nhẹ kg sát trùng, đi vào rừng, đồng cỏ, lội ruộng, nắm đất, tiếp xúc vật nuôi là cách hiệu quả để đưa các khuẩn đa dạng vào cơ thể.

Ăn uống thiếu chất

Ăn nhiều tinh bột đường, thịt đỏ, uống nhiều rượu sẽ làm tăng hại khuẩn. Trong khi đó, việc ăn nhiều rau củ, các loại hạt chưa sơ chế, bổ sung pro hay prebiotic hoặc tăng cường vận động tăng lợi khuẩn.

Một số loại vi khuẩn ruột có thể là một phần của mối liên kết giữa cholesterol và bệnh tim mạch. Khi bạn ăn các loại thức ăn như thịt đỏ hoặc trứng, những vi khuẩn đó tạo ra một hợp chất mà gan của bạn chuyển thành một chất gọi là TMAO (trimethylamine-N-oxide). TMAO có thể giúp cho cholesterol tích tụ trong các mạch máu của bạn. Các nhà nghiên cứu đang nghiên cứu một chất tự nhiên gọi là DMB có trong dầu ô liu và dầu hạt nho. Họ nghĩ rằng nó có thể ngăn chặn vi khuẩn của bạn tạo ra TMAO.

Kết luận

Hệ vi sinh đường ruột đóng một vai trò cực kỳ quan trọng trong việc duy trì sức khỏe tổng thể của con người. Những nghiên cứu khoa học đã chỉ ra rằng hệ vi sinh đường ruột không chỉ ảnh hưởng đến quá trình tiêu hóa và hấp thu dinh dưỡng mà còn có tác động sâu rộng đến hệ miễn dịch, sức khỏe tinh thần và thậm chí là sự phòng ngừa các bệnh mạn tính như tiểu đường, béo phì và bệnh tim mạch.

Việc duy trì một hệ vi sinh đường ruột cân bằng và khỏe mạnh đòi hỏi một lối sống lành mạnh, bao gồm chế độ ăn uống giàu chất xơ, probiotics và prebiotics, cùng với việc hạn chế sử dụng kháng sinh không cần thiết. Thêm vào đó, quản lý căng thẳng và duy trì hoạt động thể chất đều đặn cũng là những yếu tố quan trọng góp phần duy trì sự cân bằng của hệ vi sinh đường ruột.

Nhìn chung, hiểu biết sâu sắc về hệ vi sinh đường ruột và vai trò của nó đối với sức khỏe sẽ giúp chúng ta có những biện pháp phòng ngừa và cải thiện chất lượng cuộc sống một cách hiệu quả. Chăm sóc và bảo vệ hệ vi sinh đường ruột không chỉ là bảo vệ hệ tiêu hóa mà còn là nền tảng cho một sức khỏe bền vững và toàn diện.